Multi-Tenant Mimari
Multi-tenant (çok kiracılı) mimari, çalışan tek bir uygulamanın ve altyapısının tenant (kiracı) adı verilen çok sayıda müşteriye hizmet verdiği ve her tenant'ın verilerinin ve yapılandırmasının diğerlerinden mantıksal olarak izole tutulduğu bir yazılım tasarımıdır.
Multi-tenant mimari nedir?
Bir tenant genellikle bir müşteri kuruluştur ve tasarımın temel görevi, her isteğin hangi tenant'a ait olduğunu bilmesini sağlamaktır. Kullanıcılar oturum açar, token'ları bir tenant ID taşır ve her sorgu, önbellek anahtarı, dosya yolu ve arka plan işi bu ID ile kapsamlandırılır.
Getirisi operasyoneldir: tek bir kod tabanı, tek bir deployment ve tek bir güncelleme tüm müşterilere hizmet verir; hizmet olarak yazılımı (SaaS) ekonomik kılan da budur. Bedeli ise izolasyonun fiziksel değil yazılımsal bir sorumluluk hâline gelmesidir; bu nedenle tek bir hata, bir müşterinin verilerini başka bir müşteriye açabilir.
Başlıca multi-tenancy modelleri nelerdir?
Tenancy modelleri, tamamen paylaşımlı ("pool") ile tamamen ayrı ("silo") arasında bir yelpazede yer alır; bu çerçeve AWS'nin SaaS rehberliğinde kullanılır.
Paylaşımlı şema: tek veritabanı, her tabloda bir tenant_id sütunu; PostgreSQL row-level security, filtreyi doğrudan veritabanında zorunlu kılabilir.
Tenant başına şema: tek veritabanı, her müşteri için ayrı bir şema.
Tenant başına veritabanı: aynı uygulamanın arkasında ayrı veritabanları.
Silo: her tenant için tam bir stack; single-tenant barındırmaya yakın.
Birçok ürün hibrit bir model çalıştırır: küçük müşteriler bir havuzda bir arada, büyük veya regüle müşteriler ise aynı kodla çalışan ayrılmış veritabanlarında.
Tenancy, veritabanının ötesinde de geçerlidir. Nesne depolama yolları, arama indeksleri, önbellekler, mesaj kuyrukları ve loglar da bir tenant sınırına ihtiyaç duyar; şifreleme anahtarları da tenant başına verilebilir, böylece bir müşterinin verileri talep üzerine başka kimsenin verisine dokunmadan okunamaz hâle getirilebilir.
Multi-tenant mimari pratikte nasıl görünür?
Çoğu SaaS ürünü havuz modeliyle başlar ve belirli müşteriler ihtiyaç duyduğunda izolasyon katmanları ekler. Klinikler için, diyelim ki tek bir PostgreSQL veritabanında 400 müşterisi olan bir B2B randevu planlama ürününü düşünün.
Her tablo tenant_id taşır ve bir row-level security politikası bunu, API'nin kullanıcının token'ından ayarladığı bir oturum ayarıyla karşılaştırır.
Otomatik testler her endpoint'te başka bir tenant'ın kayıtlarını okumaya çalışır ve bu denemelerin başarısız olması gerekir.
Bir hastane grubu verilerinin AB'de kalmasını şart koşar; bu nedenle aynı uygulama koduyla çalışan, AB bölgesindeki ayrılmış bir veritabanına taşınır.
Tenant başına hız limitleri, yoğun bir müşterinin diğer herkesi yavaşlatmasını önler; tenant başına kullanım metrikleri de faturalamayı besler.
Hastane grubu diğer herkesle aynı sürümde çalıştığı için ekip, özel bir branch sürdürmek yerine hâlâ haftada tek bir sürüm yayınlar.
Multi-tenant mimarinin riskleri nelerdir?
En ciddi risk, çoğu zaman tenant filtresi unutulmuş tek bir sorgunun neden olduğu, tenant'lar arası veri ifşasıdır. İzolasyonu yalnızca uygulama kodunda değil veritabanında da zorunlu kılmak bu riski azaltır.
Gürültülü komşular (noisy neighbors): kotalar veya iş yükü izolasyonu olmadan, bir tenant'ın ağır raporları diğerlerini yavaşlatır.
Özelleştirme şişmesi: müşteriye özel kod dalları, tek kod tabanının sağladığı faydayı aşındırır.
Operasyon: paylaşımlı bir yedekten tek bir tenant'ın verilerini geri yüklemek zordur ve binlerce şema genelinde migration'lar yavaştır.
Uyumluluk: veri yerleşimi (data residency) veya sözleşmesel izolasyon talepleri silo deployment'ları zorunlu kılabilir.
Her biri ayrılmış altyapı talep eden bir avuç çok büyük müşteriye satış yapıyorsanız, single-tenant deployment'lar daha basit olabilir.
Multi-tenant'ın single-tenant'tan farkı nedir ve hangi araçlar yardımcı olur?
Single-tenant, her müşteriye kendi instance'ını verir; daha güçlü izolasyon ve özelleştirme karşılığında daha yüksek maliyet ve daha yavaş güncellemeleri kabul eder. Bu sayfadaki karşılaştırma tablosu ödünleşimleri özetler.
Kullanışlı yapı taşları: PostgreSQL row-level security (Supabase tarafından da sunulur), tenant'a göre sharding için Citus, Auth0 Organizations, Clerk veya WorkOS ile tenant farkındalıklı kimlik doğrulama ve Stripe ile kullanım bazlı faturalama. AWS, bu kalıplar için SaaS mimari rehberleri ve referans tasarımlar yayımlar. Paylaşımlı model içinde veri koruması için veri güvenliği ve veri şifreleme maddelerine bakın; tenant'lar arası raporlama ise çoğu zaman ayrı bir veri ambarında yer alır.
Multi-tenant ve single-tenant
Multi-tenant | Single-tenant | |
|---|---|---|
Altyapı | Müşteriler arasında paylaşımlı | Her müşteriye ayrılmış |
Müşteri başına maliyet | Düşük | Yüksek |
Güncellemeler | Herkes için tek deployment | Instance başına, çoğu zaman kademeli |
İzolasyon | Mantıksal, yazılımla zorunlu kılınır | Fiziksel veya ağ düzeyinde |
Özelleştirme | Yalnızca yapılandırma | Özel kod mümkün |
En uygun olduğu durum | Çok sayıda küçük ve orta ölçekli müşteri | Az sayıda büyük veya regüle müşteri |
VIZIO AI multi-tenant ürünlere nasıl yaklaşıyor?
VIZIO AI'ın yayımlanmış çalışmaları arasında, tek bir geliştirmenin birçok ayrı müşteriye hizmet verdiği SaaS ve çok müşterili platformlar bulunur. Auli AI için Venture Studio, küçük e-ticaret satıcılarına yönelik, şimdiden 1.000'den fazla kullanıcı tarafından kullanılan bir yapay zekâ SaaS'ı geliştirdi; vaka çalışması tenancy modelinin ayrıntılarını vermiyor.
ABD merkezli küresel bir dijital pazarlama ajansı için Growth Studio, ajansın müşterilerine filtrelenebilir görünümlerle hizmet veren markalı tek bir Looker Studio portalı geliştirerek haftalık raporlama saatlerini %40 azalttı ve müşteri portalı etkileşimini 4 kat artırdı. Nereden başlamalı: şemayı tasarlamadan önce, hangi müşterilerin (varsa) ayrılmış veri depolamaya ihtiyaç duyacağına karar verin.