AI-native olmanın sözlüğüAI-native olmanın
sözlüğü.
Her gün çalıştığımız yapay zekâ, otomasyon, ürün, büyüme ve veri terimlerinin sade tanımları; her biri uygulamalı bir örnek, bir karşılaştırma ve kullandığımız müşteri projeleriyle birlikte.
Konuya göre göz atın
8 konuda 165 terim
Başlangıç için: Yapay Zekâ Agent'ı (AI Agent), Getirme Destekli Üretim (RAG), Yapay Zekâ Değerlendirmesi (Evals)
Başlangıç için: İş Akışı Otomasyonu, API Entegrasyonu, Webhook
Başlangıç için: İş Zekâsı (BI), Paneller (Dashboard), Temel Performans Göstergeleri (KPI)
Başlangıç için: Veri Ambarı, ETL (Extract, Transform, Load), Veri Modelleme
Başlangıç için: Veri Yönetişimi (Data Governance), Veri Kalitesi, Veri Gizliliği
Başlangıç için: Veri Mühendisi, Veri Okuryazarlığı, Veri Olgunluğu
Başlangıç için: Müşteri Edinme Maliyeti (CAC), Pazarlama Atıflandırması (Marketing Attribution), Üretken Motor Optimizasyonu (GEO)
Başlangıç için: Minimum Uygulanabilir Ürün (MVP), Ürün-Pazar Uyumu (Product-Market Fit), Teknik Borç (Technical Debt)
A’dan Z’ye tüm terimler
165 terim
A
- Ad Hoc RaporlamaAd hoc raporlama, belirli ve planlanmamış bir iş sorusunu yanıtlamak için tek seferlik bir rapor oluşturmaktır; genellikle planlı bir raporu beklemek yerine bir BI aracında mevcut verileri…
- Agentic İş AkışıAgentic iş akışı, bir büyük dil modelinin sabit bir senaryoyu izlemek veya tek bir prompt'u yanıtlamak yerine adımları kendisi planladığı, araçları çağırdığı, sonuçları kontrol ettiği ve bir sonraki…
- AI CopilotAI copilot, bir yazılım aracına yerleştirilmiş ve bağlama uygun önerilerde bulunmak, taslak hazırlamak, özetlemek veya yanıt vermek için büyük dil modeli kullanan bir asistandır; neyin kabul…
- Akıllı Doküman İşleme (IDP)Akıllı doküman işleme (IDP); faturalar, sözleşmeler, formlar ve raporlar gibi belgelerden verilerin OCR, makine öğrenmesi ve dil modelleri kullanılarak otomatik olarak yakalanması, sınıflandırılması…
- Akış Verisi (Streaming Data)Akış verisi; tıklamalar, ödemeler, sensör okumaları veya log satırları gibi küçük olaylardan oluşan bir akış halinde sürekli üretilen ve önce toplanıp daha sonra toplu (batch) olarak işlenmek yerine,…
- Ana Veri Yönetimi (MDM)Ana veri yönetimi (MDM, master data management); müşteriler, ürünler, tedarikçiler ve lokasyonlar gibi temel iş varlıkları için tek, güvenilir ve tekilleştirilmiş bir “altın kayıt” (golden record)…
- API EntegrasyonuAPI entegrasyonu, iki veya daha fazla yazılım sistemini uygulama programlama arayüzleri (API) üzerinden birbirine bağlayarak verilerin otomatik olarak aktarılmasını ve işlemlerin otomatik olarak…
B
- Bağlam PenceresiBağlam penceresi, büyük bir dil modelinin aynı anda dikkate alabileceği, token cinsinden ölçülen maksimum metin miktarıdır; sistem prompt'unu, konuşma geçmişini, getirilen dokümanları ve modelin ürettiği yanıtı kapsar.
- Bilgisayarlı GörüBilgisayarlı görü, yazılımın görüntüleri ve videoları yorumlamasını sağlayan yapay zekâ alanıdır; örneğin bir fotoğrafın neyi gösterdiğini sınıflandırmak, nesnelerin yerini belirlemek, metin okumak…
- Buluta GeçişBuluta geçiş, uygulamaların, verilerin ve iş yüklerinin şirket içi sunuculardan veya masaüstü araçlarından bulut altyapısına ya da SaaS'a taşınması ve orada güvenilir ve maliyet etkin biçimde…
- Büyük Dil Modeli (LLM)Büyük dil modeli (LLM), bir sonraki token’ı tahmin etmek üzere çok büyük miktarda metinle eğitilmiş, genellikle transformer mimarisine sahip bir sinir ağıdır; bu sayede prompt’lara yanıt olarak dil…
- Büyük Veri AnalitiğiBüyük veri analitiği, tek bir veritabanı veya tablo için fazla büyük, fazla hızlı değişen ya da fazla çeşitli olan veri kümelerini, kararlara yön verecek örüntüleri bulmak amacıyla dağıtık depolama…
C
- Chief Data Officer (CDO)Chief Data Officer (CDO), bir kuruluşun veriyi nasıl topladığından, yönettiğinden ve kullandığından sorumlu olan üst düzey yöneticidir; veri stratejisi, veri kalitesi ve analitik ile yapay zekânın…
- Churn OranıChurn oranı, belirli bir dönemde kaybedilen müşterilerin, abonelerin veya gelirin yüzdesidir; kaybedilen miktarın dönem başındaki miktara bölünmesiyle hesaplanır.
- CI/CD (Sürekli Entegrasyon ve Sürekli Teslimat)CI/CD (sürekli entegrasyon ve sürekli teslimat), kod değişikliklerinin her commit'te otomatik olarak derlenip test edildiği, ardından hızlı ve güvenli biçimde canlı ortama yayınlanabilecek şekilde…
- Coğrafi Veri Analitiği (Geospatial Analytics)Coğrafi veri analitiği; adres, koordinat veya sınır gibi bir konum bilgisi içeren verilerin analiz edilerek olayların nerede gerçekleştiğine, aralarındaki mesafeye ve hangi bölgelerin farklı…
D
- Data Fabric (Veri Dokusu)Data fabric (veri dokusu), veritabanları, bulutlar ve uygulamalar genelindeki verileri ortak bir metadata, entegrasyon ve yönetişim hizmetleri katmanı üzerinden birbirine bağlayan bir mimari…
- Data Lake (Veri Gölü)Data lake (veri gölü), yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış ham veriyi, biri işlemeye veya analiz etmeye ihtiyaç duyana kadar kendi yerel formatında tutan, genellikle düşük…
- Data LakehouseData lakehouse, veriyi düşük maliyetli nesne depolamada açık dosyalar olarak saklayan, ancak üzerine işlemler (transaction), şemalar ve indeksleme sunan bir tablo katmanı ekleyen bir veri…
- Data Mart (Veri Pazarı)Data mart; pazarlama, finans veya satış gibi tek bir konuya özgü, bir ekibin raporlama ihtiyaçları için modellenip depolanan ve çoğunlukla daha büyük bir veri ambarından beslenen analitik veri alt kümesidir.
- Data Mesh (Veri Ağı)Data mesh, Zhamak Dehghani tarafından 2019'da ortaya konan ve iş alanlarının (domain) verilerini ortak bir self-servis platform üzerinde, federe yönetişim altında ürün olarak sahiplenip yayımladığı…
- DataOpsDataOps; sürüm kontrolü, otomatik testler, CI/CD ve izleme gibi DevOps ve çevik (agile) yöntemleri veri pipeline'larına uygulayan, böylece verinin kullanıcılara daha hızlı ve daha az hatayla…
- Dijital DönüşümDijital dönüşüm, bir kuruluşun işleyişinin ve müşterilere hizmet verme biçiminin dijital araçlar ve veri kullanılarak; süreçleri, sistemleri, yetkinlikleri ve karar alma mekanizmalarını kapsayacak…
- Doğal Dil İşleme (NLP)Doğal dil işleme (NLP, natural language processing), bilgisayarların insan dilini okumasını, yorumlamasını ve üretmesini sağlayan yapay zekâ alanıdır; arama, çeviri, sınıflandırma, özetleme ve…
- Dönüşüm Oranı Optimizasyonu (CRO)Dönüşüm oranı optimizasyonu (CRO), ziyaretçilerin nerede ayrıldığını bulup bunu düzelten değişiklikleri test ederek satın alma, kayıt veya demo rezervasyonu gibi hedef bir eylemi tamamlayan ziyaretçi…
- Drill-Down AnaliziDrill-down (detaya inme) analizi, bir rakamı neyin yönlendirdiğini bulmak için özet bir değerden aynı verinin giderek daha ayrıntılı düzeylerine, örneğin yıldan aya ve güne ya da ülkeden şehre ve mağazaya doğru inmektir.
- Duygu Analizi (Sentiment Analysis)Duygu analizi; yorumlar, destek talepleri veya sosyal medya gönderileri gibi metinleri olumlu, olumsuz veya nötr olarak sınıflandıran ve çoğu zaman bu görüşün ne kadar güçlü olduğunu puanlayan bir…
E
- Embedding (Gömme Vektörleri)Embedding'ler; metnin, görsellerin veya diğer verilerin anlamını temsil eden sayı listeleridir (vektörler).
- Eski Sistem Modernizasyonu (Legacy Modernization)Eski sistem modernizasyonu, hâlâ kritik işleri yürüten ancak değiştirilmesi maliyetli, riskli veya yavaş olan eski yazılımları, veritabanlarını ve altyapıyı, geçiş süresince işleri aksatmadan…
- ETL (Extract, Transform, Load)ETL (extract, transform, load; çıkarma, dönüştürme, yükleme), verileri kaynak sistemlerden çeken, ayrı bir işleme adımında temizleyip yeniden şekillendiren ve ardından sonucu veri ambarı gibi bir…
F
- Fikir Doğrulama (Idea Validation)Fikir doğrulama; bir ürün fikrinin, belirli müşterilerin para ödemeye razı olacağı gerçek ve sık yaşanan bir sorunu çözüp çözmediğini, ürünün tamamını geliştirmeden önce görüşmeler, açılış sayfaları…
- Fine-Tuning (İnce Ayar)Fine-tuning (ince ayar), önceden eğitilmiş bir yapay zekâ modelini daha küçük, göreve özel bir veri setiyle eğitmeye devam etme sürecidir; böylece model belirli bir formatı, üslubu, terminolojiyi…
G
- Gerçek Zamanlı AnalitikGerçek zamanlı analitik, verileri oluşturulduktan sonraki saniyeler içinde işleme ve sorgulama pratiğidir; böylece paneller, uyarılar ve otomatik kararlar son toplu yüklemede olanları değil, şu anda olanları yansıtır.
- Getirme Destekli Üretim (RAG)Getirme destekli üretim (retrieval-augmented generation, RAG), bir yapay zekâ sisteminin önce güvenilir bir doküman koleksiyonundan ilgili pasajları getirdiği, ardından bir dil modelinin bu pasajları…
- Go-to-Market Stratejisi (Pazara Giriş Stratejisi)Go-to-market (pazara giriş) stratejisi, bir şirketin belirli bir ürünü belirli bir müşteri kitlesine nasıl ulaştıracağına dair plandır: kimin satın aldığı, hangi sorunu çözdüğü, nasıl…
H
- Hizmet Olarak Yazılım (SaaS)Hizmet olarak yazılım (SaaS), yazılımın sağlayıcının bulut altyapısında çalıştığı ve müşterilerin ona abonelik esasıyla bir tarayıcı veya uygulama üzerinden eriştiği bir sunum modelidir; barındırma,…
- Human-in-the-Loop (Döngüde İnsan)Human-in-the-loop (döngüde insan), insanların bir yapay zekâ veya otomasyon sisteminin kararlarını belirlenmiş noktalarda incelediği, düzelttiği veya onayladığı bir sistem tasarımıdır; böylece makine…
I
- Integration Platform as a Service (iPaaS)Integration Platform as a Service (iPaaS), uygulamaları ve verileri hazır konektörler, görsel iş akışı oluşturucular ve yönetilen bir çalışma ortamı üzerinden birbirine bağlayan bulut yazılımıdır;…
- Isı Haritaları (Heatmap)Isı haritaları (heatmap), bir değerin büyüklüğünü iki boyut boyunca (örneğin haftanın günü ve saat) ya da bir web sayfası veya harita üzerinde renk yoğunluğuyla gösteren grafiklerdir; böylece…
İ
- İdeal Müşteri Profili (ICP)İdeal müşteri profili (ICP), ürününüzden en fazla değeri elde eden ve size en fazla değeri geri kazandıran şirket veya müşteri türünün, gerçekten bulup hedefleyebileceğiniz özelliklerle tanımlanmış halidir.
- İstatistiksel Analizİstatistiksel analiz; verileri tanımlamak, bu tanımların ne kadar belirsiz olduğunu tahmin etmek ve iki grup arasındaki fark gibi gözlemlenen örüntülerin rastgele gürültü değil gerçek olma…
- İş Akışı Otomasyonuİş akışı otomasyonu, bir dizi iş görevini yazılım aracılığıyla otomatik olarak yürütmek; olaylara ve kurallara göre uygulamalar arasında veri taşımak ve aksiyonları tetiklemektir.
- İş Zekâsı (BI)İş zekâsı (BI), bir şirketin operasyonel verilerini ortak ve güvenilir raporlara ve panellere dönüştüren araç ve uygulamalar bütünüdür; böylece ekipler ayrı ayrı tablolar yerine aynı rakamlara dayanarak karar verir.
K
- Kuralcı Analitik (Prescriptive Analytics)Kuralcı analitik, gerçek kısıtlar dahilinde bir hedefi en iyi karşılayan seçeneği bulmak için tahminlerin üzerine optimizasyon, simülasyon ve karar kuralları uygulayarak hangi aksiyonun alınması…
- Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP)Kurumsal kaynak planlaması (ERP); finans, satın alma, stok, üretim ve İK gibi temel operasyonları tek bir ortak veritabanı üzerinde yürüten iş yazılımıdır.
- Kümeleme AnaliziKümeleme analizi; müşteriler, ürünler veya oturumlar gibi kayıtları, önceden tanımlanmış hiçbir etiket kullanmadan, üyeleri birbirine diğer grupların üyelerinden daha çok benzeyen gruplara ayıran…
L
- Lead Nurturing (Potansiyel Müşteri Besleme)Lead nurturing, henüz satın almaya hazır olmayan potansiyel müşterilerle, e-posta, reklamlar ve satış temasları üzerinden zamanlaması iyi ayarlanmış, ilgili mesajlar ve içeriklerle, satış görüşmesine…
- Lead Scoring (Potansiyel Müşteri Puanlama)Lead scoring, şirket büyüklüğü ve unvan gibi uyum sinyallerini; ziyaretler, e-posta tıklamaları ve demo talepleri gibi etkileşim sinyalleriyle tek bir puanda birleştirerek potansiyel müşterileri…
- Low-Code ve No-CodeLow-code ve no-code, uygulamaları, otomasyonları ve şirket içi araçları görsel editörler, sürükle-bırak bileşenler ve yapılandırma yoluyla geliştirme yöntemleridir: no-code hiç programlama…
M
- Makine ÖğrenmesiMakine öğrenmesi, algoritmaların geçmiş verilerden örüntüler öğrendiği ve her kuralın elle yazılmasına gerek kalmadan bu örüntüleri yeni veriler üzerinde tahmin yapmak veya karar vermek için…
- Metin AnalitiğiMetin analitiği; yorumlar, destek talepleri, e-postalar veya raporlar gibi yapılandırılmamış metinleri, sayılabilen ve analiz edilebilen konu, kategori, duygu ve çıkarılmış varlıklar gibi…
- MetriklerMetrikler; dönüşüm oranı veya haftalık aktif kullanıcı gibi, sabit bir formülü, birimi ve zaman aralığı olan ve bir kuruluşun performansı anlamak ve zaman içindeki değişimi fark etmek için takip…
- Minimum Uygulanabilir Ürün (MVP)Minimum uygulanabilir ürün (MVP, minimum viable product), bir ürünün gerçek kullanıcıların kullanabileceği ve bir ekibin en riskli varsayımını kayıtlar, tekrar kullanım veya ödeme gibi gerçek…
- Model Context Protocol (MCP)Model Context Protocol (MCP), Anthropic tarafından Kasım 2024'te tanıtılan ve yapay zekâ uygulamalarının harici araçlara ve veri kaynaklarına tek seferlik özel entegrasyonlar yerine yeniden…
- Multi-Tenant MimariMulti-tenant (çok kiracılı) mimari, çalışan tek bir uygulamanın ve altyapısının tenant (kiracı) adı verilen çok sayıda müşteriye hizmet verdiği ve her tenant'ın verilerinin ve yapılandırmasının…
- Müşteri Edinme Maliyeti (CAC)Müşteri edinme maliyeti (CAC), yeni bir ödeme yapan müşteri kazanmak için gereken toplam satış ve pazarlama harcamasıdır; bir dönemin satış ve pazarlama maliyetlerinin, o dönemde edinilen yeni…
- Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM)Müşteri ilişkileri yönetimi (CRM), lead'ler ve müşterilerle yapılan kişiler, anlaşmalar, e-postalar, aramalar ve destek talepleri gibi her etkileşimi kaydeden yazılım ve bu yazılım etrafındaki…
- Müşteri Veri Platformu (CDP)Müşteri Veri Platformu (CDP), her temas noktasından birinci taraf müşteri verilerini toplayan, bunları kişi başına tek ve kalıcı bir profilde birleştiren ve bu profilleri pazarlama, satış ve hizmet…
- Müşteri Yaşam Boyu Değeri (CLV)Müşteri yaşam boyu değeri (CLV), bir işletmenin tek bir müşteriden ilişkinin tamamı boyunca beklediği toplam brüt kârın tahminidir; her müşteri türünü edinmek ve elde tutmak için ne kadar harcama…
O
- OLAP (Çevrim İçi Analitik İşleme)OLAP (online analytical processing, çevrim içi analitik işleme), verileri hızlı çok boyutlu analiz için saklama ve sorgulama yöntemidir; kullanıcıların gelir gibi ölçüleri zaman, ürün ve bölge gibi…
- OLTP (Çevrim İçi İşlem İşleme)OLTP (online transaction processing, çevrim içi işlem işleme), sipariş vermek veya bakiye güncellemek gibi çok sayıda kısa ve eşzamanlı okuma ve yazmayı, her işlemin doğru şekilde tamamlanacağına…
- Ortalama Sipariş Değeri (AOV)Ortalama sipariş değeri (AOV), bir müşterinin sipariş başına harcadığı ortalama tutardır; aynı dönemdeki toplam gelirin sipariş sayısına bölünmesiyle hesaplanır ve trafik ile dönüşüm oranının yanı…
- Outbound SatışOutbound satış, satıcının kendisinden haber almak istemediği potansiyel müşterilerle ilk teması kurduğu; hedeflenmiş hesap listeleri ve e-posta, telefon, LinkedIn mesajı veya yüz yüze ziyaret…
P
- Paneller (Dashboard)Paneller (dashboard'lar), belirli bir kitlenin rapor hazırlamadan durumu kontrol edebilmesi, istisnaları fark edebilmesi ve sonraki adıma karar verebilmesi için canlı veya düzenli olarak yenilenen…
- Pazarlama Atıflandırması (Marketing Attribution)Pazarlama atıflandırması, kayıtlar, lead’ler veya satışlar gibi dönüşümlerin başarısını bunlardan önce gelen pazarlama temas noktalarına ve kanallarına paylaştırma yöntemidir; böylece bütçeler…
- Pazarlama OtomasyonuPazarlama otomasyonu; e-posta dizileri, lead puanlama, segmentasyon ve kampanya raporlaması gibi tekrarlayan pazarlama görevlerini kurallara, zamanlamalara ve müşteri davranışına göre otomatik olarak yürüten yazılımdır.
- Prompt Mühendisliği (Prompt Engineering)Prompt mühendisliği, büyük bir dil modelinin belirli bir görev için doğru, tutarlı ve doğru formatlanmış çıktılar üretmesi amacıyla modele verilen talimatları, bağlamı ve örnekleri tasarlama, test…
- PrototipPrototip, bir ekip tam geliştirmeye girişmeden önce bir kullanıcı akışı, bir yerleşim veya bir teknik yaklaşım gibi bir fikri keşfetmek ve test etmek için oluşturulan, bir ürünün veya özelliğin erken…
R
- Regresyon AnaliziRegresyon analizi, bir veya daha fazla girdi değişkeni değiştikçe bir sonuç değişkeninin nasıl değiştiğini tahmin eden, her bir ilişkiyi sayısallaştıran katsayılar ve yeni girdiler için sonucu tahmin…
- Reklam Harcamasının Getirisi (ROAS)Reklam harcamasının getirisi (ROAS), reklama atfedilen gelirin o reklamın maliyetine bölünmesiyle elde edilen, 4:1 gibi bir oran veya %400 olarak ifade edilen ve bir kampanyanın harcamayı ne kadar…
- Robotik Süreç Otomasyonu (RPA)Robotik süreç otomasyonu (RPA), bir kişinin mevcut uygulamalardaki tıklamalarını ve tuş vuruşlarını taklit eden yazılımdır; böylece sistemler arasında veri kopyalamak gibi kurala dayalı, tekrarlayan…
S
- Scorecard (Performans Karnesi)Scorecard, küçük bir temel metrik setini hedeflerle veya eşik değerlerle karşılaştıran, genellikle durum renkleri kullanan bir rapordur; böylece okuyucular hangi alanların yolunda gittiğini ve…
- Self-Servis Analitik (Self-Service Analytics)Self-servis analitik, iş kullanıcılarının her yeni görünüm için veri ekibine talep açmadan, yönetişim altındaki BI araçlarında verileri keşfettiği, raporlar oluşturduğu ve kendi sorularını yanıtladığı bir yaklaşımdır.
- Sentetik VeriSentetik veri, gerçek kayıtları kopyalamadan gerçek verinin istatistiksel özelliklerini ve yapısını taklit eden, yapay olarak üretilmiş veridir; modelleri eğitmek ve test etmek, verileri güvenle…
- Shopify Veri AnalitiğiShopify veri analitiği; gelir, marj ve elde tutma kararlarını iyileştirmek için bir Shopify mağazasının siparişlerini, müşterilerini, ürünlerini, oturumlarını ve pazarlama verilerini Shopify'ın kendi…
- Sosyal Medya AnalitiğiSosyal medya analitiği; hangi içeriğin ve harcamanın iş sonuçlarını yönlendirdiğini değerlendirmek için kendi hesaplarınızın performansını, ücretli kampanyaları ve kamuya açık konuşmaları kapsayan…
- SQL (Structured Query Language)SQL (Structured Query Language, Yapılandırılmış Sorgu Dili), ilişkisel veritabanlarında verileri tanımlamak, sorgulamak ve değiştirmek için kullanılan standart dildir; PostgreSQL ve MySQL'den…
T
- Tahmine Dayalı AnalitikTahmine dayalı analitik (predictive analytics); hangi müşterilerin churn edeceği, ne kadar stok satılacağı veya hangi faturaların geç ödeneceği gibi gelecekteki sonuçların olasılığını tahmin etmek…
- Tahmine Dayalı Analitik Veri GörselleştirmeTahmine dayalı analitik veri görselleştirme, tahminler, risk skorları ve olasılıklar gibi model çıktılarını belirsizlikleriyle birlikte sunan grafik ve panellerin tasarımıdır; böylece insanlar…
- Talep Yaratma (Demand Generation)Talep yaratma (demand generation), tanımlı bir pazarda bir soruna ilişkin farkındalık ve bir çözüme ilişkin ilgi oluşturan pazarlama programları bütünüdür; böylece alıcılar, satış ekibi onlarla henüz…
- Tanımlayıcı AnalitikTanımlayıcı analitik (descriptive analytics), sayımlar, toplamlar, ortalamalar, oranlar ve zaman içindeki trendler kullanılarak ne olduğunu özetlemek için geçmiş verinin analiz edilmesidir; teşhis…
- Tasarım Sistemi (Design System)Tasarım sistemi; tasarım token'larından, yeniden kullanılabilir UI bileşenlerinden, kalıplardan ve kullanım yönergelerinden oluşan, ortak ve sürümlenen bir kütüphanedir.
- Tek Doğruluk Kaynağı (Single Source of Truth)Tek doğruluk kaynağı (SSOT), her önemli iş verisini ve tanımını üzerinde uzlaşılmış tek bir yetkili yerde tutma pratiğidir; böylece her ekip, rapor ve sistem, birbiriyle yarışan kopyaları mutabık…
- Teknik Borç (Technical Debt)Teknik borç, bir ekibin daha iyi bir çözüm yerine şimdi daha hızlı veya daha basit bir teknik çözümü seçtiğinde ortaya çıkan ve daha sonra daha yavaş değişiklikler, daha fazla hata ve daha zor bakım…
- Temel Performans Göstergeleri (KPI)Temel performans göstergeleri (KPI’lar), bir kuruluşun veya ekibin en önemli hedeflerine doğru ilerlemesini takip etmek için kullandığı, her birinin net bir tanımı, hedefi ve sorumlusu olan küçük bir…
- Terk Edilen Sepet AkışıTerk edilen sepet akışı, sepete ürün ekleyen veya ödeme adımını başlatıp satın almayan alışverişçilere gönderilen, onları siparişi tamamlamaya geri getirmek için tasarlanmış otomatik bir e-posta, SMS…
Ü
- Üretken Motor Optimizasyonu (GEO)Üretken motor optimizasyonu (GEO; generative engine optimization), içeriği ChatGPT, Perplexity, Gemini ve Google'ın AI Overviews'u gibi yapay zekâ yanıt motorlarının yanıt üretirken kolayca…
- Üretken Yapay Zekâ (Generative AI)Üretken yapay zekâ (generative AI); büyük eğitim veri setlerindeki örüntüleri öğrenerek ve bir prompt'a veya girdiye uygun çıktılar üreterek metin, görsel, ses, kod veya video gibi yeni içerikler…
- Ürün Bilgi Yönetimi (PIM)Ürün bilgi yönetimi (PIM), başlıklar, teknik özellikler, görseller ve çeviriler gibi ürün verilerini merkezi olarak depolamak, zenginleştirmek ve onaylamak, ardından doğru versiyonu web mağazasından…
- Ürün Keşfi (Product Discovery)Ürün keşfi, bir ekibin mühendislik zamanını ayırmadan önce bir problemin gerçek olup olmadığını, önerilen bir çözümün onu çözüp çözmediğini ve insanların bunu kullanıp bunun için ödeme yapıp…
- Ürün-Pazar Uyumu (Product-Market Fit)Ürün-pazar uyumu, bir ürünün belirli bir pazarın ihtiyacını, müşterilerin onu kullanmaya devam edeceği, ödeme yapacağı ve tavsiye edeceği kadar güçlü bir şekilde karşıladığı aşamadır; böylece büyüme,…
V
- Vektör VeritabanıVektör veritabanı; metin, görsel veya sesin anlamını temsil eden sayısal vektörler olan embedding'leri indekslemek ve aramak için tasarlanmış bir veri deposudur; böylece bir sorguya en çok benzeyen…
- Veri AmbarıVeri ambarı (data warehousing), birçok operasyonel sistemdeki veriyi; günlük işlemleri yürütmek için değil, raporlama ve analiz için modellenmiş ve temizlenmiş, sorgulamaya optimize edilmiş tek bir…
- Veri AnalistiVeri analisti, verileri temizlemek, metrikleri hesaplamak ve neyin neden değiştiğini açıklamak için SQL, elektronik tablolar ve BI araçlarını kullanarak ham iş verilerini yanıtlara dönüştüren kişidir.
- Veri AnaliziVeri analizi, belirli bir soruyu yanıtlamak, bir varsayımı test etmek veya bir kararı desteklemek için verileri inceleme, temizleme ve modelleme sürecidir; basit toplulaştırmadan resmî istatistiksel…
- Veri AnonimleştirmeVeri anonimleştirme, kişisel verilerin makul olarak kullanılması muhtemel hiçbir yolla bir bireyin tanımlanamayacağı şekilde geri döndürülemez biçimde işlenmesidir; bu da sonucu GDPR'ın kapsamı dışına çıkarır.
- Veri ArşivlemeVeri arşivleme, artık günlük olarak kullanılmayan verilerin üretim sistemlerinden daha ucuz uzun vadeli depolamaya taşınmasıdır; veriler orada uyumluluk, hukuki veya tarihsel analiz amacıyla…
- Veri BilimciVeri bilimci; istatistik, makine öğrenimi ve programlama kullanarak sonuçları tahmin eden, belirleyici faktörleri açıklayan veya kararları otomatikleştiren modeller kuran ve bu modellerin sonuçları…
- Veri BilimiVeri bilimi; verideki örüntüleri bulmak ve gerçek iş kararları için sonuçları tahmin eden, sınıflandıran veya açıklayan modeller kurmak amacıyla istatistiği, programlamayı ve alan bilgisini…
- Veri DanışmanıVeri danışmanı, bir kuruluşun veriyi nasıl topladığını, depoladığını ve kullandığını değerlendirmek, ardından belirli iş sorularını yanıtlamak için gereken pipeline'ları, modelleri, panelleri veya…
- Veri DemokratikleşmesiVeri demokratikleşmesi, teknik olmayan çalışanlara kendi sorularını yanıtlamaları için ihtiyaç duydukları veri ve araçlara, her talebi bir veri ekibinden geçirmeden, yönetişim altında self-servis…
- Veri DenetimiVeri denetimi, bir kuruluşun veri varlıklarını yapılandırılmış biçimde inceleyerek hangi verilerin bulunduğunu, nerede tutulduğunu, kimlerin erişebildiğini, ne kadar doğru olduğunu ve işlenme…
- Veri DönüştürmeVeri dönüştürme, veriyi kaynaktaki yapısından, formatından veya değerlerinden; temizleme, tür dönüştürme, birleştirme (join), toplulaştırma ve yeniden şekillendirme gibi adımlarla hedef sistemin ya…
- Veri EntegrasyonuVeri entegrasyonu; CRM, faturalama aracı ve reklam platformları gibi ayrı sistemlerdeki verileri, eşleşen anahtarlar ve ortak tanımlarla tek, tutarlı ve sorgulanabilir bir görünüme taşıma sürecidir.
- Veri EtiğiVeri etiği, verinin toplanıp toplanmayacağına, nasıl birleştirileceğine ve nasıl kullanılacağına yön veren ilkeler bütünüdür; yasal asgari gerekliliklerin ötesine geçerek adaleti, rızayı, şeffaflığı…
- Veri FederasyonuVeri federasyonu, kullanıcıların veriyi önce merkezi bir depoya kopyalamadan birkaç ayrı veritabanı veya sistem üzerinde tek bir sorgu çalıştırıp birleşik bir sonuç almasını sağlayan bir mimaridir.
- Veri GizliliğiVeri gizliliği, kişisel bilgilerin nasıl toplandığını, kullanıldığını, paylaşıldığını ve saklandığını düzenleyen; kişilere kendileriyle ilgili veriler üzerinde kontrol sağlayan ve kuruluşları bu…
- Veri GörselleştirmeVeri görselleştirme, veriyi çubuklar, çizgiler, noktalar ve renk gibi görsel işaretlerle kodlama pratiğidir; böylece insanlar örüntüleri, karşılaştırmaları ve aykırı değerleri sayı tablolarını…
- Veri GüvenliğiVeri güvenliği; verileri toplama ve depolamadan paylaşım, yedekleme ve silmeye kadar tüm yaşam döngüsü boyunca yetkisiz erişime, değiştirilmeye ve kayba karşı koruyan teknik ve organizasyonel kontrollerin bütünüdür.
- Veri Harmanlama (Data Blending)Veri harmanlama, iki veya daha fazla ayrı kaynaktan gelen verinin, önce bir veri ambarında tek bir tabloda birleştirilmeden, analiz veya görselleştirme katmanında tarih ya da müşteri kimliği gibi…
- Veri HikâyeleştirmeVeri hikâyeleştirme, bir analitik bulguyu veriyi, görselleri ve bir anlatıyı bir araya getirerek aktarmaktır; böylece belirli bir kitle neyin değiştiğini, bunun neden önemli olduğunu ve ne karar…
- Veri İhlaliVeri ihlali, kişisel, gizli veya korunan verilere dışarıdan bir saldırı, bir içeriden kişi ya da yanlış yapılandırılmış bir depolama bucket'ı gibi bir kaza yoluyla yetkisiz olarak erişildiği,…
- Veri KalitesiVeri kalitesi, verinin amaçlanan kullanıma ne ölçüde uygun olduğunu ifade eder; genellikle doğruluk, eksiksizlik, tutarlılık, güncellik, geçerlilik ve benzersizlik gibi boyutlarla ölçülür.
- Veri Kalitesi YönetimiVeri kalitesi yönetimi; raporların, operasyonların ve yapay zekâ modellerinin güvenebilmesi için verinin doğruluğunu, eksiksizliğini, tutarlılığını ve güncelliğini tanımlama, ölçme, izleme ve…
- Veri KataloglamaVeri kataloglama, bir kuruluşun veri kümelerinin, her birinin neyi içerdiği, kimin sahibi olduğu, nereden geldiği ve güvenilir olup olmadığına dair meta verilerle birlikte aranabilir bir envanterini…
- Veri Kaybı Önleme (DLP)Veri kaybı önleme (DLP), kart numaraları veya sağlık kayıtları gibi hassas verileri tespit eden ve biri bu verileri gitmemesi gereken bir yere göndermeye, yüklemeye veya kopyalamaya çalıştığında…
- Veri KurtarmaVeri kurtarma; kaybolan, silinen, bozulan veya fidye yazılımıyla şifrelenen verinin yedeklerden, snapshot'lardan ve replikalardan ya da doğrudan hasarlı depolama ortamından kurtarılarak yeniden…
- Veri KültürüVeri kültürü, bir kuruluştaki insanları kanıt istemeye, ortak rakamları kullanmaya ve veriler gerektirdiğinde kararlarını değiştirmeye yönelten ortak alışkanlıklar, normlar ve teşvikler bütünüdür.
- Veri MadenciliğiVeri madenciliği, istatistiksel ve makine öğrenimi teknikleriyle büyük veri setlerindeki örüntüleri, ilişkileri ve anomalileri bulma; ham kayıtları bir işletmenin harekete geçebileceği kurallara,…
- Veri MaskelemeVeri maskeleme; adlar, kart numaraları veya sağlık tanımlayıcıları gibi hassas değerlerin gerçekçi ama kurgusal ya da gizlenmiş karşılıklarla değiştirilmesi uygulamasıdır; böylece veriler,…
- Veri MimarıVeri mimarı, bir kuruluşun verilerinin nasıl yapılandırılacağını, depolanacağını, taşınacağını ve güvence altına alınacağını tasarlayan; mühendislerin ve analistlerin üzerine inşa ettiği modelleri,…
- Veri ModellemeVeri modelleme, verilerin nasıl yapılandırılacağını tasarlamaktır: hangi varlıkların bulunduğu, hangi niteliklere sahip oldukları ve birbirleriyle nasıl ilişkilendikleri; bunlar bir veritabanında…
- Veri MühendisiVeri mühendisi, veriyi kaynak sistemlerden analistler, veri bilimciler ve uygulamalar için güvenilir ve sorgulanabilir bir biçime taşıyan pipeline'ları ve depolama altyapısını tasarlayan, kuran ve işleten kişidir.
- Veri OkuryazarlığıVeri okuryazarlığı, veriyi bağlamı içinde okuyabilme, sorgulayabilme, onunla çalışabilme ve onu aktarabilme becerisidir; böylece kişi bir sayının ne anlama geldiğini, ona güvenip güvenmeyeceğini ve…
- Veri OlgunluğuVeri olgunluğu, bir organizasyonun karar almak için verileri ne kadar güvenilir biçimde topladığını, yönettiğini ve kullandığını gösteren bir ölçüttür; genellikle plansız elektronik tablolardan…
- Veri ÖrneklemeVeri örnekleme, daha büyük bir veri setinden bir kayıt alt kümesi seçerek bu alt küme üzerinde yapılan analizin, bütün hakkında daha düşük maliyetle veya daha hızlı biçimde güvenilir tahminler…
- Veri PolitikasıVeri politikası, bir organizasyonun verileri nasıl topladığını, depoladığını, eriştiğini, paylaştığını, sakladığını ve sildiğini; ayrıca bu kararların her birinden kimin hesap verdiğini tanımlayan…
- Veri ProfillemeVeri profilleme, bir veri seti raporlama, taşıma veya modelleme için kullanılmadan önce; null oranları, benzersiz değerler, aralıklar ve formatlar gibi gerçek yapısını, içeriğini ve kalitesini ölçmek…
- Veri RaporlamaVeri raporlama; kaynak sistemlerden veri toplama, bu veriyi üzerinde mutabık kalınmış rakamlara dönüştürme ve ihtiyaç duyan kişilere sabit bir takvimde veya talep üzerine tablo, grafik ya da panel…
- Veri SahipliğiVeri sahipliği, bir veri setine ilişkin hesap verebilirliğin, verinin nasıl tanımlanacağına, kimin erişebileceğine, hangi kaliteyi karşılaması gerektiğine ve ne zaman değiştirileceğine ya da…
- Veri SaklamaVeri saklama; her veri türünün ne kadar süre tutulacağına, bu süre boyunca nerede depolanacağına ve yasal, operasyonel veya analitik ihtiyaç sona erdiğinde nasıl arşivleneceğine ya da silineceğine…
- Veri SanallaştırmaVeri sanallaştırma, kullanıcıların birden fazla veritabanı, veri ambarı ve API'deki veriyi, önce merkezi bir depoya kopyalamadan, tek bir mantıksal katman üzerinden sorgulamasını sağlayan bir entegrasyon yaklaşımıdır.
- Veri SegmentasyonuVeri segmentasyonu; bir veri setini, genellikle müşterileri, kullanıcıları veya hesapları, anlamlı özellikleri ya da davranışları paylaşan gruplara ayırma pratiğidir; böylece her grup farklı şekilde…
- Veri Sorumluluğu (Data Stewardship)Veri sorumluluğu (data stewardship); alanları tanımlayarak, kalite kurallarını belirleyip izleyerek, hataları kaynağında düzelterek ve verinin ne anlama geldiğine dair soruları yanıtlayarak bir veri…
- Veri Sorumlusu (Data Officer)Veri sorumlusu (data officer); unvanı Chief Data Officer, Veri Koruma Görevlisi (DPO) ya da yarı zamanlı bir veri lideri olsun, bir organizasyonun verilerini nasıl yönettiğinden, koruduğundan ve…
- Veri Soy Ağacı (Data Lineage)Veri soy ağacı (data lineage), bir veri parçasının nereden geldiğinin, hangi sistemlerden ve dönüşümlerden geçtiğinin ve nerede kullanıldığının kaydıdır; genellikle kaynak tablolardan panellere ve…
- Veri StandartlarıVeri standartları; tek bir tarih formatı, tek bir ülke kodu listesi ve "müşteri"nin tek bir tanımı gibi, verinin nasıl adlandırılacağına, biçimlendirileceğine, kodlanacağına ve tanımlanacağına dair…
- Veri Şifre ÇözmeVeri şifre çözme, şifreli metnin doğru anahtar kullanılarak yeniden okunabilir düz metne dönüştürülmesi sürecidir; böylece yetkili kullanıcılar ve sistemler, depolanırken veya aktarılırken…
- Veri ŞifrelemeVeri şifreleme, okunabilir verinin bir kriptografik algoritma ve gizli bir anahtar kullanılarak şifreli metne dönüştürülmesidir; böylece veri ister depolanıyor ister bir ağ üzerinde aktarılıyor…
- Veri TemizlemeVeri temizleme, bir veri kümesindeki mükerrer kayıtlar, geçersiz değerler, tutarsız formatlar ve eksik alanlar gibi hataların tespit edilip düzeltilmesi sürecidir; böylece bu veri üzerine kurulan…
- Veri Toplulaştırma (Data Aggregation)Veri toplulaştırma (data aggregation), kalıpların hızlıca okunabilmesi için çok sayıda ayrıntılı kaydı gün, bölge veya ürün gibi boyutlara göre gruplandırarak toplam, sayım, ortalama veya yüzdelik…
- Veri UyumluluğuVeri uyumluluğu, verinin kendisine uygulanan yasalar, düzenlemeler, sözleşmeler ve iç politikalarla uyumlu biçimde işlenmesi ve bu işleme biçiminin bir denetçiye veya düzenleyici kuruma kanıtlanabilmesi uygulamasıdır.
- Veri UzmanıVeri uzmanı, bir ekibin verilerini doğru, düzenli ve kullanılabilir tutan uygulamaya dönük bir roldür: kayıtları içe aktarır ve girer, temizler ve doğrular, veritabanlarını veya tabloları yönetir ve…
- Veri YedeklemeVeri yedekleme, verilerin silinme, bozulma, fidye yazılımı veya donanım arızası sonrasında üzerinde uzlaşılmış bir kayıp penceresi (RPO) ve geri yükleme süresi (RTO) içinde geri yüklenebilmesi için…
- Veri Yöneticisi (Data Manager)Veri yöneticisi, bir kuruluşun verilerinin nasıl toplandığından, saklandığından, belgelendiğinden ve kullanılabilir hâle getirildiğinden sorumlu kişidir; raporlamanın doğru, güvenli ve zamanında…
- Veri Yönetim Platformu (DMP)Veri Yönetim Platformu (DMP), çoğunlukla anonim, çerez ve cihaz düzeyindeki kitle verilerini toplayan, bunları segmentlere ayıran ve bu segmentleri hedefleme ve benzer kitle (lookalike) modellemesi…
- Veri Yönetişimi (Data Governance)Veri yönetişimi; her veri setinin sahibinin kim olduğunu, temel metriklerin nasıl tanımlandığını, hangi kalite ve erişim standartlarının geçerli olduğunu ve GDPR gibi yasalara uyumun nasıl…
- Veri ZenginleştirmeVeri zenginleştirme, mevcut kayıtlara harici veya diğer dahili kaynaklardan nitelikler ekleme sürecidir; örneğin bir lead'e firmografik bilgiler ya da bir hesaba konum verisi eklenir.
- Veriye Dayalı Karar VermeVeriye dayalı karar verme (DDDM), ne yapılacağını yalnızca sezgiye, kıdeme veya alışkanlığa göre değil; önceden tanımlanmış bir hedefe göre değerlendirilen metrikler, deneyler ve analizler gibi…
- Vibe CodingVibe coding, ne istediğinizi bir yapay zekâ kodlama aracına sade bir dille anlatıp yazdığı kodu kabul ederek yazılım geliştirme yöntemidir; sonuç, her satır okunarak değil, çalıştırılarak değerlendirilir.
W
- Web AnalitiğiWeb analitiği; ziyaretçilerin nereden geldiğini, ne yaptığını ve onları satın almaya ya da kaydolmaya neyin yönelttiğini anlamak için oturumlar, trafik kaynakları, sayfa görüntülemeleri ve dönüşümler…
- WebhookWebhook, bir ödemenin başarılı olması gibi belirli bir olay gerçekleştiğinde bir uygulamanın sizin sağladığınız bir URL'ye otomatik olarak gönderdiği HTTP isteğidir; böylece diğer sistemler, tekrar…
Y
- Yapay Zekâ (AI)Yapay zekâ (AI), görüntüleri tanıma, dili anlama, tahmin yapma ve eylem seçme gibi normalde insan muhakemesi gerektiren görevleri, verilerden örüntüler öğrenerek veya kodlanmış kuralları izleyerek…
- Yapay Zekâ Agent'ı (AI Agent)Yapay zekâ agent'ı, bir hedefe ulaşmak için büyük dil modeli kullanan; adımları planlayan, API'ler veya veritabanları gibi araçları çağıran, sonuçları kontrol eden ve görev tamamlanana ya da bir…
- Yapay Zekâ Chatbot'uYapay zekâ chatbot'u, serbest metinle sorulan soruları anlamak ve yanıt üretmek için büyük dil modeli veya başka bir doğal dil işleme yöntemi kullanan, çoğu zaman şirketin kendi belgelerine dayanan…
- Yapay Zekâ Değerlendirmesi (Evals)Yapay zekâ değerlendirmesi (evals), bir yapay zekâ sisteminin çıktılarını sabit test setleri, otomatik puanlayıcılar ve insan incelemesi kullanarak tanımlı kriterlere göre sistematik biçimde test…
- Yapay Zekâ Dönüşüm DanışmanıYapay zekâ dönüşüm danışmanı, yapay zekânın bir şirketin iş akışlarını nerede değiştirebileceğini değerlendiren, neyin geliştirileceğine veya satın alınacağına karar veren ve ekipler onu günlük…
- Yapay Zekâ Guardrail'leriYapay zekâ guardrail'leri, bir yapay zekâ modelinin davranışını güvenli, doğru ve politikalara uygun sınırlar içinde tutmak için modelin girdileri ve çıktıları etrafına yerleştirilen filtreler,…
- Yapay Zekâ HalüsinasyonuYapay zekâ halüsinasyonu, büyük dil modeli gibi üretken bir yapay zekâ modelinin akıcı ve kendinden emin görünen ama yanlış, kaynaklarıyla desteklenmeyen veya sahte bir atıf ya da yanlış bir rakam…
- Yapay Zekâ Hazırlığı (AI Readiness)Yapay zekâ hazırlığı, bir kuruluşun yapay zekâyı başarıyla benimsemeye ne kadar hazır olduğudur; verilerinin, sistemlerinin, süreçlerinin, becerilerinin ve yönetişiminin durumu, hayata geçirmek…
- Yapay Zekâ Yönetişimi (AI Governance)Yapay zekâ yönetişimi, bir kuruluşun hangi yapay zekâ sistemlerini geliştireceğine veya satın alacağına, bunların nasıl izleneceğine ve başarısız olduklarında kimin sorumlu olacağına karar vermek…
- Yaşam Döngüsü Pazarlaması (Lifecycle Marketing)Yaşam döngüsü pazarlaması, iletişimi müşterinin bir markayla ilişkisinin her aşaması etrafında, ilk ziyaretten satın almaya, onboarding’e, tekrar kullanıma ve geri kazanıma kadar, müşterinin gerçekte…
Açıklanmasını istediğiniz bir terim mi eksik? Bize yazın, ekleyelim.